سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
296
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
وقوفا بها صحبى على مطيّهم * يقولون لا تهلك اسى و تجمل يعنى : درحاليكه ياران من حيوانها و مركبهاى راهوار خود را بر بالاى سر من بازداشتهاند به من مىگويند : از جهت اندوه و حزن هلاك مشو و صبر كن صبرى نيكو . و طرفه شاعر اين بيت را سرقت نموده و در قصيده داليّه خويش آورده منتهى بجاى [ تجمّل ] تجلّد گفته است . شرح فارسى : توضيح قوله : فالاخذ و السرقة الخ : كلمه [ فاء ] بر سر [ الاخذ ] فاء فصيحه بوده و تقدير كلام چنين است : و اذا ظهر ذلك فالاخذ و السرقة الخ . قوله : ظاهر و غير ظاهر : وجه تسميه اخذ و سرقت به ظاهر اينستكه اگر دو كلام يعنى ( اصل و فرع ) را بهر عقلى كه عرضه بدايم حكم كند باينكه يكى اصل و ديگرى فرع است . و وجه تسميّه آن به غير ظاهر اينستكه بين دو كلام مزبور تغيير و تحوّلى واقع شده كه در حكم نمودن به اصل و فرع نياز بتأمل و دقت است لاجرم هرعقلى نميتواند حكم به آن كند . قوله : و يسمّى نسخا : وجه تسميه آن به نسخ اينست كه قائل دوّم كلام غير را نسخ نموده و آن را به خود نسبت داده است . قوله : و انتحالا : وجه تسميه آن به [ انتحال ] آن است كه قائل كلامى را كه متعلّق به غير است ادّعاء نموده كه از آن خود مىباشد چه آنكه انتحال در لغت عبارتست از ادّعاى شيئى را براى خود .